હમાલી (ચડાવ-ઉતાર મજૂરી)
હમાલી એટલે માલ ગાડીમાં ચડાવવાની અને ઉતારવાની મજૂરી. અંગ્રેજીમાં તેને porterage કે loading-unloading labour charges કહે છે; હમાલ એ મજૂર છે જે માલ ઉપાડે અને ગોઠવે. સામાન્ય રીતે તે ટ્રકના ભાડામાં સામેલ નથી હોતી, સિવાય કે નક્કી થયું હોય.
વિગતવાર સમજૂતી અને કાનૂની નિયમો
હમાલી એ રકમ છે જે હમાલ (મજૂરો)ને શરૂઆતમાં માલ ગાડીમાં ચડાવવા અને અંતે ઉતારવા માટે અપાય છે. આ શબ્દ હિન્દી, ગુજરાતી અને મરાઠીમાં ચાલે છે; અંગ્રેજી કાગળોમાં "loading charges", "unloading charges", "porterage" કે "labour" લખેલું મળશે. મહારાષ્ટ્રના કેટલાક ભાગમાં આ જ મજૂરોને માથાડી કહે છે.
હમાલી ભાડાથી અલગ છે. ભાડું A થી B સુધી માલ પહોંચાડવાનું છે, હમાલી બંને છેડે માલ સંભાળવાની. જ્યાં સુધી બુકિંગમાં "ભાડામાં લોડિંગ-અનલોડિંગ સામેલ" લખ્યું ન હોય, ત્યાં સુધી હમાલી અલગ ગણો. કોણ ચૂકવે તે સંમતિ પર છે. સામાન્ય ચલણમાં લોડિંગની હમાલી મોકલનાર અને અનલોડિંગની હમાલી મેળવનાર ચૂકવે છે, પણ બ્રોકર પોતે કરાવીને બિલમાં ઉમેરવાનું પણ નક્કી કરી શકે.
આધાર પણ સંમતિથી નક્કી થાય છે અને બજાર અને માલ પ્રમાણે બદલાય છે: ગાડી દીઠ એકસામટી રકમ, બોરી કે કાર્ટન દીઠ, કે ટન દીઠ. અમે દર જણાવતા નથી કારણ કે તે સ્થાનિક હોય છે. લોડિંગ પહેલાં આધાર અને રકમ નક્કી કરી લખી લો.
બિલ્ટી અને બિલ પર હમાલી અલગ લાઇનમાં દેખાય છે. Bilty Maker માં લોડિંગ/હમાલી ચાર્જ અને અનલોડિંગ ચાર્જના ફીલ્ડ છે, અને રસ્તામાં રોકડ મજૂરી અપાય તો ટ્રિપ ખર્ચમાં "Loading / Hamali" તરીકે નોંધાય. ટ્રાન્સપોર્ટર મજૂર લગાવીને ગ્રાહકને બિલ કરે તો તે બિલની રકમનો ભાગ બને છે, એટલે સામાન્ય રીતે ભાડા સાથે તેના પર ટેક્સ લાગે છે; ચોક્કસ ટ્રીટમેન્ટ CA પાસે પાકી કરો.
સામાન્ય વિવાદ: ડ્રાઇવર ખિસ્સામાંથી હમાલી આપે અને પરત ન મળે; પાર્ટી "ભાડું ઓલ-ઇન્ક્લુસિવ હતું" કહી ના પાડે. બિલ્ટી પર હમાલીની લાઇન રાખો અને મજૂરીની રસીદ સાચવો.
| લાઇન | શેના માટે | સામાન્ય રીતે કોણ ચૂકવે |
|---|---|---|
| લોડિંગ હમાલી | શરૂઆતના સ્થળે માલ ગાડીમાં ચડાવવો | કન્સાઇનર, કે નક્કી પ્રમાણે |
| અનલોડિંગ હમાલી | ગંતવ્ય સ્થળે માલ ગાડીમાંથી ઉતારવો | કન્સાઇની, કે નક્કી પ્રમાણે |
| આધાર: બોરી દીઠ, ટન દીઠ કે એકસામટી | રકમ કેવી રીતે નીકળે | બુકિંગમાં નક્કી |
ભારતીય ટ્રાન્સપોર્ટનું વ્યવહારુ ઉદાહરણ
"ઉદાહરણ તરીકે: બ્રોકર 400 સિમેન્ટ બોરીનો ટ્રક બુક કરે છે. બુકિંગમાં લખ્યું છે ભાડું ₹30,000 અલગ, ફેક્ટરી પર લોડિંગની હમાલી કન્સાઇનર અને દુકાને અનલોડિંગની હમાલી કન્સાઇની ચૂકવશે, બંને નક્કી બોરી દીઠ દરે. બિલ્ટી પર બંને હમાલી ભાડાની નીચે અલગ લાઇનમાં દેખાય છે."
મુખ્ય પ્રશ્નો અને જવાબો
હમાલીનો અર્થ અંગ્રેજી અને ગુજરાતીમાં શું?
અંગ્રેજીમાં: loading and unloading labour charges કે porterage. ગુજરાતીમાં: માલ ચડાવવા-ઉતારવાની મજૂરી, જે હમાલને અપાય છે.
હમાલી કોણ ચૂકવે: મોકલનાર, મેળવનાર કે ગાડી માલિક?
સંમતિથી. સામાન્ય રીતે લોડિંગની હમાલી મોકલનાર અને અનલોડિંગની હમાલી મેળવનાર ચૂકવે છે. ગાડી માલિક સામાન્ય રીતે નથી ચૂકવતો, સિવાય કે ભાડું લોડિંગ-અનલોડિંગ સહિત નક્કી થયું હોય.
હમાલી કેવી રીતે લાગે: બોરી દીઠ, ટન દીઠ કે ગાડી દીઠ?
ત્રણમાંથી કોઈ પણ, બજાર અને માલ પ્રમાણે. દર સ્થાનિક કે સંમતિનો હોય છે, એટલે લોડિંગ પહેલાં આધાર અને રકમ નક્કી કરી લો.
આના માટે ફ્રી ટૂલ અને ફીચર
અન્ય ઉપયોગી ટ્રાન્સપોર્ટ શબ્દો:
Bilty થી તમારી ટ્રાન્સપોર્ટ ઓફિસનું કામ ઓટોમેટ કરો
નિયમ મુજબની બિલ્ટી બનાવો, પાર્ટી લેજર ટ્રેક કરો અને ગાડીઓના ખર્ચ સંભાળો.